ماشێنی پەت و سێدارەی کۆماری ئیسلامی؛ بەکارهێنانی سزای مەرگ وەک ئامرازێکی سەرکوت

کۆمسیۆنی مافی مرۆڤی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان (KNK) بە نیگەرانییەکی قووڵەوە بەردەوامبوونی شەپۆلی لەسێدارەدان لە کۆماری ئیسلامی ئێران، بە تایبەتی ئامانجگرتنی زیندانییە سیاسییە کوردەکان، هەروەها هەموو ئەو کەسانەی کە بەهۆی بیر و هەڵوێستی سیاسییانەوە دەکەونە بەر سەرکوت، مەحکووم دەکات.

لە ماوەی حەوت مانگی ڕابردوودا، دەسەڵاتەکانی ئێران ژمارەی جێبەجێکردنی سزای مەرگیان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کردووە. لە نێوان قوربانییەکاندا ژمارەیەکی بەرچاو لە زیندانییە سیاسییە کوردەکان هەن کە دوای دادگاییەکی نادادپەروەرانە و پڕۆسەیەکی دادوەریی بێ متمانە، سزای مەرگیان بەسەردا سەپێنراوە. زۆربەی ئەم دۆسیانە لەسەر تۆمەتگەلێکی وەک «هەڕەشە بۆ ئاسایشی نیشتمانی»، «سیخوڕی» یان «هاوکاری لەگەڵ گرووپە دژبەرەکان» بنیات نراون، لە کاتێکدا ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ بە بەردەوامی ئاماژە دەدەن کە دانپێدانەکان لە ژێر ئەشکەنجە و فشار وەرگیراون و مافی دادگاییەکی دادپەروەرانە بە ئاشکرا پێشێل کراوە.

هەروەها، لە ماوەی ململانێی چەکداری نێوان ئێران و ئیسرائیل و دوای ڕاگەیاندنی وەستانی شەڕ، دەسەڵاتەکانی ئێران خێرایی جێبەجێکردنی سزای مەرگیان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کرد. ژمارەیەک لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ ئەم هەنگاوەیان وەک هەوڵێک بۆ سوودوەرگرتن لە سەرقاڵبوونی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بە قەیرانە ناوچەییەکان و توندترکردنی سیاسەتی سەرکوتی ناوخۆ لێکداوەتەوە.

کۆمسیۆنی مافی مرۆڤی KNK پێی وایە بەکارهێنانی سزای مەرگ بە دژی زیندانییە سیاسییەکان، بە تایبەتی چاڵاکوان و زیندانییە کوردەکان، تەنها پێشێلکردنی مافی بنەڕەتی ژیان نییە؛ بەڵکو بەشێکە لە سیاسەتێکی سیستەماتیک بۆ ترساندن، بێدەنگکردن و لابردنی دەنگی دژبەران. ئەم ڕەفتارە، لەگەڵ ئەشکەنجە، دانپێدانانی بەزۆر، بێبەشکردن لە مافی پارێزەر و دادگاییەکی دادپەروەرانە، پێشێلکارییەکی ئاشکرای پەیماننامە و ستانداردە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ پێک دێنێت.

لەبەر ئەوە، کۆمسیۆنی مافی مرۆڤی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان (KNK) بانگەوازی لە United Nations (UN)، United Nations Human Rights Council (UNHRC)، Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)، European Union (EU) و هەموو ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان دەکات کە:

• هەموو هەوڵەکانیان بۆ وەستاندنی دەستبەجێی جێبەجێکردنی سزای مەرگی زیندانییە سیاسییەکان لە ئێران بەکاربهێنن.

• لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ، بێلایەن و شەفاف لەسەر تۆمەتەکانی ئەشکەنجە، دانپێدانانی بەزۆر و دادگاییە نادادپەروەرانەکان ئەنجام بدرێت.

• فشاری دیپلۆماسی، یاسایی و سیاسی لەسەر دەسەڵاتەکانی ئێران زیاد بکرێت بۆ کۆتاییهێنان بە بەکارهێنانی سزای مەرگ وەک ئامرازێکی سەرکوت.

• بەرپرسانی ئەم پێشێلکارییە گرانەکانی مافی مرۆڤ، بە پێی یاسا و میکانیزمەکانی دادوەریی نێودەوڵەتی، بخرێنە ژێر لێپرسینەوە.

کۆمسیۆنی مافی مرۆڤی KNK دووبارە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە پاراستنی مافی ژیان، دادپەروەری و دڵنیابوون لە دادگاییەکی دادپەروەرانە، بنەمای هەر کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیک و پابەند بە یاسای نێودەوڵەتییە. بێدەنگی بەرامبەر ئەم شەپۆلەی لەسێدارەدان تەنها هۆکاری بەردەوامبوونی بێسزایی تاوانباران و قووڵبوونەوەی پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ دەبێت.

کۆمسیۆنی مافی مرۆڤی

کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان (KNK)

2026.07.01