15ی گوڵان، جەژنی زمانی کوردی پیرۆزبێت!

لە کاتێکدا گەلی کورد لە کوردستان و هەموو دونیا جەژنی زمانی کوردی پیرۆز دەکەن. پیرۆزکردنی ئەم جەژنە خۆی لە خۆیدا پەیامی نوێکردنەوە و راگرتنی ئینتیما و ناسنامەی نەتەوەیی وەک کورد دووپات دەکاتەوە و دەیپارێزێ. لە تەکیشیا جاڕی کوردبوونی خۆی دەدات. بۆیە جێگای شانازییە لەسەرەتاوە پیرۆزباییەکی گەرم ئاراستەی دایکانی کورد مامۆستای یەکەمی فێرکار و پەروەردەکاری نەوە دوای نەوەی کورد بکەین و لەهەمان کاتیشدا ئەم جەژنە لە هەموو گەلی کورد پیرۆز بکەین.

هەڵبەتە لە ساڵی 2009 دا بە بڕیارێکی جڤاتی گشتیی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان – ک ن ک رۆژی 15 ی مانگی گوڵان کرایە رۆژی زمانی کوردی. بەو پێیەی کە لەم رێکەوتە لە ساڵی 1932 دا یەکەم ژمارەی کۆڤاری ”هاوار” بە زمانی کوردی و بە ڕێنووسی پیتیی لاتینی دەرچووە. هەر چۆنێکی بێت لەم پەیامەماندا ئەوە ناگەیەنی پیرۆزی و نرخی گۆڤاری هاوار کەمبکەینەوە، بەڵکو هەنگاوی دەرچواندن و بڵاوبوونەوەی کۆڤاری هاوار وەرچەرخانێکی زێڕینی گەورەی مێژوویی نەتەوەیی و رەوتی روناکبیری، ئەدەبی، زمانەوانی و کلتووری کوردی بوو، پێویستە هەموو کورد شانازی پێوە بکات.

دوای 17 ساڵ بەسەر ئەو بڕیارەدا ساڵ دوای ساڵ 15 ی گوڵان وەک ڕۆژی یان جەژنی زمانی کوردی جێگای خۆی گرت و لە ڕۆژژمێری کوردیدا بەرەو چەسپاندن دەچێت. سەرەڕای ئەوەی، کە لەناو بەشێکی بەرچاوی نووسەر، رۆشنبیر و رووناکبیرانی کورد بووە جێگای تێبینیی و ڕەخنە، تا گەیشتە رادەی قەبوڵ نەکردنیشی. بۆیە ئێستا کاتی ئەوە هاتووە کە کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان – ک ن ک لە جڤاتی گشتیی ئەمساڵیدا هەمواری لە شیکاری و داڕشتنەوەی بڕیارەکە بدات. بۆ ئەوەی ئەم بۆنەیە ببێتە جەژنی سەرتاسەری کوردستان، جەژنی زمانی کوردی بە هەموو زاراوەکان و رێنووسەکانیەوە.

لە روانگەی مێژووی کاروانی دوور و درێژی وشە و پەیڤ و دێڕ و شاکارە پڕ لە عیشق و خۆشەویستی زمانی کوردی کە لە عیرفانیەکانی باباتاهیری عوریانەوە دەستیپێکرد و بە دوو بەیتیەکانی هۆنراوەکانیدا بناغەی هەستی ناسک و رەسەنایەتی کوردی داڕشت. دواتر مەلای جزیری، حەریری، فەقی تەیران بە زمانی شیعر شکۆیان بە زمانی کوردی بەخشی کە هاوشانی زمانە زیندووەکان بوەستێت. خانی مەزن، بە شاکاری ” مەم و زین” و بەرهەمی ” نەوبەهاری زاڕۆکان” یەوە نەک هەر فەرهەنگنووسی، بەڵکو بناغەی پەروەردە و نەتەوەسازی بۆ زمانی کوردی دامەزراند.

قوتابخانەی بابان بە ڕابەرایەتیی سێکوچکەی گۆران ( نالی، سالم، کوردی) زمانی کوردی ” گۆرانی” یان لە شێوەزاری ناوخۆییەوە گۆڕی بۆ زمانێکی ئەدەبی بەهێز کە توانای دەربڕینی ئاڵۆزترین وێنە شیعریەکانی هەبوو. لەهەمان کاتدا حاجی قادری کۆیی هات و هاواری بۆ بەکارهێنانی زمان وەک چەکێک بۆ رزگای نەتەوە و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و زانست کرد. مەحوی بە عیرفان و مەولەوی بە سۆزی هەورامی و حەریری، باتەیی سێکوچکەی بەهدینان شێخەکانی بریفکان دەوڵەمەندی شێوەزارەکانی کوردستانیان کردە تابلۆیەکی رەنگینی زمانی کوردی. هەر ئەو پیت و وشەی نێو لاپەڕەی دیوانەکانیان بوونە کایە و کەرەستەی رۆژنامەگەری کوردی. لە رۆژنامەی کوردستانی قاهیرەوە دواتر رۆژی کورد و گەلاوێژ و هاوار و ئەوانی تر تا دەگاتە رۆژنامەی کوردستانی کۆمار لە مەهاباد، زمانی کوردی پێی نایە سەردەمی مۆدێرنە و هەموویان ئەمڕۆ وەک چەپکە گوڵێک تاجی جوانی و شکۆی زمانی نەتەوەی کوردن.

زمان بۆ گەلی کورد کۆڵەکەی ناسنامەکەیەتی و دەبێ بپارێزرێت و بەهێزبکرێت. بۆیە لێرەدا زمان تەنها پرسێکی پەیوەدنیکردن نییە! بەڵکو پرسیی مان و هەبوون و نەمانە. ئەمڕۆ زمان بۆ کورد بووەتە نیشتیمانێک کە هەموو کوردێک تێیدا کۆدەبێتەوە و شووناسی نەتەوەیی و کەسایەتی خۆی پێدەناسێتەوە. بۆ ئەوەی ئەم نیشتیمانە بەهێزبکرێت و لە مەترسی لە ناوچوون بپارێزرێت، پێویستە:

1.⁠ ⁠لەسەر ئاستی خێزان وەک بناغەی پاراستنی زمان کە یەکەمین قوتانخانەیە دەبێ لەوێوە دەستپێبکرێت و بە زمانی دایکی و پەتی بدوێن. زیندووکردنەوەی کەلەپوری زارەکی لە رێگای گێڕانەوەی چیرۆکەوە، ئەو کات منداڵ لە رووی سۆزدارییەوە بە زمانەکەی دەبەسترێتەوە.

2.⁠ ⁠ئاستی پەروەردە و فێرکردن، لەکاتێکدا کە ئەمە مافێکی سەرەتاییە و دەبێ بۆ بە فەرمیکردنی خوێندن بە زمانی کوردی خەبات و کۆششی بێوچان بکرێ، بەتایبەتی کە ئێستا لە رۆژاوای کوردستان دوای پێشهاتە و گۆڕانکاریەکان لە سوریادا خوێندن بە زمانی دایک بە فەرمی لە ناو دەستوری نوێی دەوڵەتدا مسۆگەربکرێ. هەروەها لە باکوری کوردستان پرۆسەیەکی ئاشتی لە ئارادایە، ئەم پرسەی زمانی کوردی بۆ خەڵکی کورد لە پرۆسەی پەروەردە و فێرکردندا ببێتە خاڵێکی سەرەکیی گفتوگۆکان کورد و دەوڵەت کە بەڕێگای دەستوورەوە جێگیر بکرێت.

3.⁠ ⁠کارکردن بۆ نزیککردنەوەی زاراوە جیاکانی زمانی کوردی لەیەکتری و بەکارهێنانیان و سوود وەرگرتن لە دەستەواژە و وشەی زاراوە کوردیەکان لەجیاتی دەستەواژە و وشەی بێگانە لە زاراوەیەکی تردا، بەجۆرێک زمانی کوردی بە هەمووزاراوەکانیەوە لە وشەگەلی بێگانە (عەرەبی، تورکی و فارسی) پاکبکرێتەوە.

4.⁠ ⁠بەکارهێنان و بەهێزکردنی زمانی کوردی لە تەکنەلۆژیا و سۆسیال میدیادا وەک دەرفەتێک کە ئەمڕۆ سەردەمی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و سوسیال میدیایە. ئەگەر بمانەوێ زمانەکەمان نەمرێ و زیندووبمێنێت، دەبێت بکەوێتە ناو دنیای دیژیتاڵەوە. نووسینی بابەت و گوتاری مێژوویی، زانستیی، ئەدەبی، فەلسەفی، هونەریەکان و هتد بە زمانی کوردی لە ویکپیدیا و ماڵپەڕەکان و کاراکردنیان لە تۆڕەکانی زیرەکی دەستکرددا.

5.⁠ ⁠لە ئاستی دامەزراوەیی و حکومیدا بەتایبەتی لە باشور و رۆژاوای کوردستان، زمانی کوردی لە فەرمانگە و ناوەندە بازرگانیەکاندا بۆ نووسین و مامەڵەی فەرمی رۆژانە زمانی فەرمی بێت و لەدەستوری سوریای نوێدا ئەم مافە سروشتییه بچەسپێنرێت وەک چۆن لە عێراقی فیدڕاڵدا جێگیربووە.

هەر بەم بۆنەیەوە ئێمە لە کۆمسیۆنی زمان، کلتوور و پەروەردەی ک ن ک، ئیدانە و شەرمەزاری ئەو هێرشە شۆڤینیستیانەی عەرەبیی لە شاری حسکای رۆژاوای کوردستان دەکەین کە هەفتەی رابردوو دژ بە تابڵۆیەکی فەرمی سەر فەرمانگەی کۆشکی دادی شار کە بە زمانی کوردی نوسراوە کردیان.

هەروەها سەرکۆنەی ئەو بڕیارەی دەوڵەتی تورکیا لە دژی وتاردانی ئاینی رۆژی هەینی بە زمانی کوردی و قەدەغەکردنی لە مزگەوتەکانی شاری ئاگری لە باکوری کوردستان دەکەین.

شەرمەزای ئەو بڕیارانەی دژ بە زمانی کوردی کە دەوڵەتی کۆماری ئیسلامی ئێران دەیکات و بە فەرمی زمانی فارسی بەسەر هەموو کایە رۆشنبیری، فەرهەنگی و کۆمەڵایەتیەکان و خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان دەسەپێنێت و لەناو دەستوری خۆیدا بە یاسایی دەکات.

با 15 گوڵان جەژنی زمانی کوردی پیرۆزبێت و سەرکەوتوو و سەرفراز بێت خەبات و تێکۆشانی گەلەکەمان لەپێناو مافە ڕەواکانیدا.

کۆمسیۆنی زمان، کلتوور و پەروەردەی ک ن ک

14ی گوڵان 2026